Blog strona 447




                                               

Kalan

Kalan − główny budynek hinduistycznej świątyni czamskiej potocznie nazywany wieżą. Pomieszczenie tej budowli przeznaczone jest dla bóstwa i stanowi zwykle główne sanktuarium kompleksu świątynnego. Świątynie czamskie były budowane z cegły, przy za ...

                                               

Kalwaria Wielewska

Kalwaria Wielewska – drugi po Kalwarii Wejherowskiej obiekt tego typu na Pomorzu Gdańskim, położony na stokach Białej Góry, na południowy zachód od Wiela i Jeziora Wielewskiego. Pierwsze plany powstały w 1905 roku, zaś pozwolenie na budowę parafi ...

                                               

Kampanila

Kampanila, campanila – dzwonnica kościelna charakterystyczna dla architektury włoskiej, wyodrębniona z bryły kościoła i budowana obok niej, inaczej niż w krajach Europy zachodniej i środkowej, w których dzwonnica zespolona była z kościołem. Dzwon ...

                                               

Kapitularz (architektura)

Kapitularz – jedno z pomieszczeń klasztornych, służące zakonnikom do zebrań, także sala zebrań kapituły kanoników. Najczęściej usytuowany był w pobliżu prezbiterium lub przy krużganku w skrzydle wschodnim zabudowań klasztornych. Kapitularz obiega ...

                                               

Karcer

Karcer – cela więzienna o znacznie surowszych warunkach, małej powierzchni, często pozbawiona otworów okiennych i jakiegokolwiek cywilizowanego miejsca do snu. Umieszczenie więźnia w karcerze stanowi dodatkową karę za przewinienia. W tej chwili w ...

                                               

Kartuzja

Kartuzja – nazwa nadana zwyczajowo klasztorowi zakonu kartuzów. W skład zabudowań kartuzji wchodził kościół i eremy domki dla mnichów. Jako pierwsza powstała La Grande Chartreuse we Francji w 1084 roku stąd nazwa. Kolejne były na niej wzorowane.

                                               

Katakumby

Katakumby – cmentarz podziemny w postaci nieregularnie rozplanowanego systemu korytarzy biegnących zazwyczaj w kilku kondygnacjach, rozgałęziających się, rozszerzających w komory, wydrążonych bardzo głęboko w ziemi.

                                               

Khajuraho

Khajuraho – miejscowość w Indiach w stanie Madhya Pradesh, nad rzeką Khudar, słynąca z zespołu hinduistycznych świątyń wzniesionych między IX a XII w. przez władców z dynastii Ćandelów. Według legendy pierwotnie w skład zespołu wchodziło osiemdzi ...

                                               

Klauzura

Klauzura – zamknięta część domu zakonnego lub klasztoru. Nie mają do niej wstępu osoby z zewnątrz, zwłaszcza płci odmiennej. Nie wolno jej opuścić zakonnikom bez zezwolenia przełożonego. Zakony z obowiązującą ścisłą klauzurą nazywane są zakonami ...

                                               

Kliros

Kliros – w cerkwi prawosławnej miejsce na podium przed ikonostasem. Podczas liturgii znajdują się tu chór, lektorzy, kantorzy oraz osoby duchowne, które nie biorą udziału w celebrowaniu nabożeństwa, lecz pomagają podczas czytania i śpiewu. Kliros ...

                                               

Komainu

Komainu – kamienne figury par lwów-psów, mitycznych bestii strzegących przed demonami: chramy shintō, świątynie buddyjskie, prywatne domostwa. Komainu są zwierzętami, które w parach samiec i samica pilnują świętych miejsc. Mogą mieć rozmiar od ma ...

                                               

Konfesja

Konfesja – we wnętrzu świątyni grobowiec męczennika, świętego lub przedsionek prowadzący do jego grobu umieszczonego pod głównym ołtarzem. Również ołtarz związany z grobem męczennika. Zwyczajem rzymskim często okryty cyborium – formą baldachimu. ...

                                               

Korpus nawowy

Korpus nawowy – część kościoła o planie podłużnym, znajdująca się między fasadą a prezbiterium lub transeptem. Korpus nawowy może być – jak w kościołach salowych – jednoprzestrzenny lub – jak w bazylikach i kościołach halowych – wielonawowy.

                                               

Kośagryha

Kośagryha − jeden z budynków hinduistycznej świątyni czamskiej, odpowiednik południowo-indyjskiej ćajtjagryhy, najczęściej z charakterystycznym dachem w kształcie siodła. Obecnie nazywany przez Czamów dom ognia. Pomieszczenia tego budynku przezna ...

                                               

Koyil

Koyil – świątynia hinduistyczna, zwłaszcza na południu Indii i Cejlonie, zbudowana w tzw. stylu drawidyjskim, odrębnym od stylu popularnego na północy Indii.

                                               

Kruchta

Kruchta – część kościoła, przedsionek usytuowany przed głównym wejściem, niekiedy również przed bocznym – do naw lub zakrystii. Najczęściej wydzielona jest wewnątrz kościoła, choć może być w formie przybudówki wyraźnie wyodrębnionej z bryły budyn ...

                                               

Krypta

Krypta – w zależności od okresu w dziejach: w starożytności – podziemny, sklepiony korytarz w wiekach późniejszych – część budynku kościoła zazwyczaj pod prezbiterium spełniająca funkcje pochówkowe zmarłych dostojników duchownych i świeckich oraz ...

                                               

Krzyże konsekracyjne

Krzyże konsekracyjne - małe znaki krzyża - w liczbie czterech lub dwunastu, namalowane lub jako elementy zamocowane w ścianach kościoła, zlokalizowane w miejscach, które biskup namaścił podczas konsekracji kościoła. Stanowią świadectwo poświęceni ...

                                               

Leacht

Leacht – niewielka, kwadratowa lub prostokątna budowla z kamienia występująca w irlandzkich wczesnochrześcijańskich klasztorach. Odnajdywane są one głównie w klasztorach na wyspach znajdujących się na zachodnim wybrzeżu Irlandii, ale występowały ...

                                               

Ławra

Ławra – określenie używane w stosunku do większych męskich monasterów w Kościele prawosławnym oraz w Kościołach katolickich wschodnich, również w postaci skupionego wokół świątyni zespołu pustelni mnichów ascetów nieprowadzących wspólnego życia z ...

                                               

Łuk tęczowy

Łuk tęczowy – łuk zamykający od góry otwór tęczowy w ścianie oddzielającej nawę kościoła od prezbiterium. Wyróżniony jest przez bogate ozdobienie, zmianę w materiale lub w kolorze.

                                               

Mandapa

Mandapa – hinduistyczny obiekt sakralny charakterystyczny dla południowych Indii, prawie zawsze z kolumnami, w południowych Indiach najczęściej z płaskim dachem. Termin ten może oznaczać pomieszczenie poprzedzające świątynię, rodzaj narteksu oraz ...

                                               

Mandir

Mandir – północnoindyjska nazwa świątyni hinduistycznej lub dżinijskiej. Miejsce przeznaczone do modłów oraz odprawiania pudży. Istnieją zarówno mandiry w formie osobnych budynków, jak i o wiele mniejsze. Większość hinduistów ma tego typu mniejsz ...

                                               

Meczet Narodowy

Meczet Narodowy – meczet w Kuala Lumpur, który zaprojektowali architekci Howard Ashley, Hisham Albakri i Baharuddin Kassim. Pełną rozmachu budowlę w nowoczesnym stylu ukończono w roku 1965, miała ona w założeniu upamiętnić uzyskanie przez Malezję ...

                                               

Mołdawski styl architektoniczny

Mołdawski styl architektoniczny – autochtoniczny styl w architekturze XIV-XIX wieku jaki rozwinął się na terenie dawnego Hospodarstwa Mołdawskiego, który w unikalny sposób łączył cechy architektury bizantyńskiej z tradycjami lokalnymi, środkowoeu ...

                                               

Naos

Naos, cella – najważniejsze pomieszczenie w świątyni. W starożytnej Grecji i Rzymie pomieszczenie, w którym umieszczano posąg bóstwa. Była to zamknięta przestrzeń sanktuarium, najczęściej prostokątna, zwykle poprzedzona przedsionkiem zwanym prona ...

                                               

Narteks

Narteks – w architekturze wczesnochrześcijańskiej, bizantyjskiej oraz w okresie wczesnośredniowiecznym: kryty przedsionek przy przedniej ścianie kościoła. Narteks powstał z podcienia otaczającego dziedziniec przed kościołem. Przeznaczony był prze ...

                                               

Nastawa ołtarzowa

Nastawa ołtarzowa – dekoracja ołtarza w kościele. Może być malowana, a także w formie płaskorzeźby lub rzeźby. W okresie średniowiecza i renesansu ustawiana na mensie ołtarzowej, często oddzielona od niej predellą. Od okresu baroku często jako sa ...

                                               

Nawa

Nawa – część kościoła położona między prezbiterium a kruchtą, przeznaczona dla wiernych. Oprócz świątyń jednonawowych występują dwu-, trzy-, pięcio- oraz siedmionawowe. Nawy są zazwyczaj rozdzielone rzędem podpór – słupów, filarów lub kolumn. Śre ...

                                               

Nawa główna

Nawa główna – środkowa przestrzeń wielonawowego korpusu nawowego kościoła lub sali kolumnowej, oddzielona rzędami kolumn od naw bocznych. Nawa główna jest zwykle najszersza, stanowi podstawową przestrzeń świątyni i przebiega wzdłuż niej, wyznacza ...

                                               

Ogólnopolski szlak kaplic loretańskich

Ogólnopolski szlak kaplic loretańskich – znany pod pełną nazwą Nasze Loreto - ogólnopolski szlak kaplic loretańskich, powstał w ramach projektu Patriotyzm Jutra, dofinansowanego przez Muzeum Historii Polski w Warszawie.

                                               

Ołtarz

Ołtarz pierwotnie znaczył miejsca przeżyć transcendentnych i wyrażania aktów religijnych, w tym nierozerwalnie związanych ze składaniem ofiar dedykowanych bóstwom. Pierwszymi naturalnymi miejscami dla składania ofiar i pojawiania się praform ołta ...

                                               

Ołtarz papieski

Ołtarz papieski – określenie przyjęte zwyczajowo i oznaczające budowlę architektoniczną o charakterze sakralnym i tymczasowym, której elementem centralnym jest ołtarz – stół ofiarny, wznoszoną w celu odprawienia Eucharystii z udziałem papieża, pr ...

                                               

Oratorium (budownictwo)

Oratorium – w ujęciu ogólnym miejsce modlitwy, ale formalnie rzecz biorąc oznacza strukturę inną niż kościół parafialny, ustanowioną oddzielnie przez władzę kościelną jako miejsce modlitwy i celebracji mszy. Oratoria wywodzą się przypuszczalnie o ...

                                               

Orientowanie (architektura)

Orientowanie – w architekturze sakralnej zwrócenie części prezbiterialnej, mieszczącej ołtarz główny, ku wschodowi - w stronę, z której ma nadejść Jezus Chrystus podczas drugiego przyjścia – paruzji. O takich kościołach mówi się, że są orientowan ...

                                               

Pastoforia

Pastoforia – w kościołach wczesnochrześcijańskich dwa małe pomieszczenia w prezbiterium przylegające symetrycznie do boków apsydy. Były dwudzielną zakrystią rozmieszczoną po obu stronach ołtarza. Po prawej, południowej stronie ołtarza, znajdował ...

                                               

Piscina (architektura)

Piscina – basen, zbiornik na wodę stosowany w starożytnym Rzymie w termach. Również określenie dla sztucznych sadzawek budowanych w ogrodach bogatych Rzymian. Piscina, we wczesnym chrześcijaństwie, to także sadzawka lub basen przeznaczony do cere ...

                                               

Plan trójkonchowy

Plan trójkonchowy – typ założenia architektonicznego cerkwi w krajach bałkańskich powstały pod wpływem architektury bizantyńskiej, dominujący w architekturze mołdawskiej do XVII w. Cerkwie zbudowane na tym planie składały się z prostokąta, w częś ...

                                               

Pradakszinapatha

Pradakszinapatha – arkady klasztorne służące do okrążania w celach kultowych świątyń hinduistycznych, umiejscowione wewnątrz budynku mandiru lub bezpośrednio za jego zewnętrzną ścianą. Odmianą pradakszinapatha są wąskie korytarze wokół centralneg ...

                                               

Prang

Prang – element sakralnej architektury khmerskiej w postaci bogato rzeźbionej wysokiej wieży nad świątynią. Początkowo prangi występowały w świątyniach hinduistycznych, lecz z pewnymi modyfikacjami zostały następnie zaadaptowane w tajskich świąty ...

                                               

Prezbiterium

Prezbiterium, dawniej: chór kapłański – przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa oraz służby liturgicznej. Zwykle jest wydzielone od reszty świątyni podwyższeniem, balaskami lub łukiem tęczowym i wyodrębnia się wizualnie z bryły kościoł ...

                                               

Prothesis

Prothesis – we wczesnochrześcijańskich kościołach jednonawowych wnęka po północnej stronie ołtarza, w budowlach trójnawowych apsyda zamykająca nawę boczną. Prothesis przeznaczone było na przechowywanie darów składanych na rzecz parafii.

                                               

Pseudobazylika

Pseudobazylika – typ kościoła, w którym nawa główna jest wyższa od naw bocznych, ale w przeciwieństwie do bazyliki kościół taki nie posiada okien w ścianach nawy głównej ponad rzędami podpór. Nawa główna doświetlana jest pośrednio, oknami umieszc ...

                                               

Ranakpur

Ranakpur – miejscowość w dystrykcie Pali w indyjskim stanie Radżastan, słynna głównie z bogato zdobionych świątyń dżinijskich, zbudowanych z marmuru. Zespół świątyń pochodzi z XV w. i poświęcony jest Adinathowi.

                                               

Refektarz

Refektarz – w budynkach klasztornych, seminariach duchownych duże pomieszczenie służące jako jadalnia, charakterystyczne zwłaszcza dla klasztorów średniowiecznych. Refektarze umieszczane były najczęściej przy otaczającym wirydarz krużganku, w skr ...

                                               

Sabil

Sabil lub sebil – studnia publiczna charakterystyczna dla architektury islamu, najczęściej umieszczana w pawilonie, gdzie była otoczona ozdobną kratą.

                                               

Sakrarium

Sakrarium – termin architektoniczny o kilku podobnych znaczeniach: miejsce do przechowywania przedmiotów kultu, oraz wody używanej do ablucji liturgicznych, w formie skrzyni lub kapliczki, w kościele lub w domu, zamykany dołek umiejscowiony w pod ...

                                               

Sedilia

Sedilia – miejsce w kościele przeznaczone dla celebransa i służby liturgicznej. Zazwyczaj znajduje się w prezbiterium. Szczególnym rodzajem sedilii, zarezerwowanym dla biskupa ordynariusza jest katedra. Katedra znajduje się tylko w kościele kated ...

                                               

Skryptorium

Skryptorium – średniowieczna nazwa pulpitu do pisania i czytania oraz całości warsztatu pisarskiego. W klasztorach skryptoriami nazywano pomieszczenia, w których przepisywano ręcznie księgi. Zakonników zajmujących się rękopiśmiennictwem nazywano ...

                                               

Skrzyżowanie naw

Skrzyżowanie naw – obszar na przecięciu nawy głównej i prezbiterium z transeptem ; występuje w świątyniach wzniesionych na planie krzyża. W architekturze sakralnej krajów łacińskich doby średniowiecza, gdzie obowiązywało orientowanie kościołów, s ...