Blog strona 468




                                               

Lokacje łanów opuszczonych

Lokacje łanów opuszczonych – rękopis Mikołaja Kopernika z lat 1516-1521 należący do serii kapitulnych ksiąg gospodarczych z przełomu XV i XVI wieku.

                                               

Łan (miara powierzchni)

Łan – dawna jednostka podziału pól wspólnoty w średniowiecznej Europie Zachodniej. Jednostka ta służyła pomiarom powierzchni i długości ziemi przeznaczonej pod zasiewy, zgodnie z przywilejem nadanym osadnikowi przez głowę panującą. W Polsce i w C ...

                                               

Łańcuchówka

Łańcuchówka – typ wsi zakładanej w średniowieczu na prawie niemieckim na zalesionych obszarach górskich. Forma ta była rozpowszechniona w okresie kolonizacji przedkarkonoskiej części Śląska, południowej Małopolski oraz Rusi Halickiej. Zagrody zna ...

                                               

Łazęka

Łazęki, łazenki, lasanki, łaźniki, łazy – w okresie średniowiecza jedna z kategorii półwolnych chłopów książęcych w Polsce. O dawnych łazękach zachowało się niewiele informacji. Przysługiwało im dziedziczone prawo grupowe "ius lasanki”, do służby ...

                                               

Łut

Łut – dawna jednostka miary masy. Była używana w Europie od średniowiecza do końca XIX wieku. Stosowana przez kupców i mincerzy do określania wagi monet i wagi probierczej srebra. 1 łut = 1/16 grzywny lub 1/32 funta Jego wartość w zależności od s ...

                                               

Majstersztyk

Majstersztyk była to praca czeladnika cechowego, będąca głównym sprawdzianem jego umiejętności przed wyzwoleniem się na mistrza. Musiał się on cechować innowacyjnością i szczególnie starannym wykonaniem, co oceniała rada złożona ze starszych cech ...

                                               

Od Waregów do Greków

Szlak "Od Waregów do Greków ” – szlak handlowy łączący w średniowieczu Skandynawię z Konstantynopolem za pośrednictwem sieci rzek ruskich. Służył zarówno wyprawom handlowym, jak i łupieżczym. Handel Grecji z północno-wschodnią Europą był do IX pr ...

                                               

Partacz

Partacz, także przeszkodnik, szturarz – dawniej rzemieślnik pracujący w mieście lub w jego pobliżu, nienależący do cechu mimo jego istnienia, często osiedlający się w nieobjętych prawem miejskim jurydykach. Partacze byli silnie zwalczani przez ce ...

                                               

Parwus

Parwus – drobna srebrna moneta czeska, która pojawiła się jako niższy stopień systemu groszowego wprowadzonego przez reformy Wacława II, utworzona na wzór włoskich parvi. Stanowiła równowartość 1/12 grosza. Moneta napłynęła w niewielkich ilościac ...

                                               

Pospólstwo

Pospólstwo – grupa społeczna zamieszkująca miasta w okresie średniowiecza, średniozamożni rzemieślnicy, drobni kupcy i kramarze. Pospólstwo posiadało prawo miejskie, jednak patrycjat nie dopuszczał go do piastowania urzędów w mieście. Pospólstwo ...

                                               

Prasoł

Prasoł, prasół – w dawnej Polsce kupiec zajmujący się sprzedażą soli, mięsa. Często prasołowie organizowali się w gildie, niekiedy o dużym znaczeniu gospodarczym. Jeden z najstarszych cechów prasalskich powstał w Opocznie, a 13 września 1456 roku ...

                                               

Prawo składu

Prawo składu – przywilej handlowy nadawany miastom lokacyjnym od XIII wieku, wywalczony przez miasta, polegający na nałożeniu na przejeżdżających przez miasto kupców obowiązku wystawienia na sprzedaż przewożonych towarów. Prawo składu rozwinęło s ...

                                               

Przymus drogowy

Przymus drogowy – istniejący w średniowiecznej Europie obowiązek poruszania się kupców przewożących towary po określonych drogach, będących własnością władcy. Przy drogach tych były umiejscowione komory celne. Za użytkowanie swojej drogi panujący ...

                                               

Regalia (gospodarka)

Regalia – charakterystyczne dla wczesnego średniowiecza dziedziny gospodarki zastrzeżone dla panującego, wynikające z prawa książęcego i patrymonialnej zasady, iż państwo jest prywatną własnością monarchy. Niektóre z regaliów utrzymały się przez ...

                                               

Stopa karolińska

Stopa karolińska – średniowieczny standard wybijania monet, który określał, że z 408 gramów kruszcu srebrnego należy wybić 240 sztuk monet – denarów. Wprowadzony przez Karola Wielkiego w 794 roku.

                                               

Strzecha budowlana

Strzecha budowlana – ponadregionalna organizacja zrzeszająca kamieniarzy, murarzy, cieśli, strycharzy, kowali, szklarzy i innych pracowników, stworzona w celu realizowania wielkich przedsięwzięć budowlanych. Strzechy działały głównie w okresie śr ...

                                               

Szprotawsko-głogowska unia wolnego handlu

Szprotawsko-głogowska unia wolnego handlu - umowa zawarta w 1413 pomiędzy komunami Szprotawą a Głogowem, wedle której kupcy z obu miast byli na równych prawach dopuszczeni do wzajemnego uczestnictwa w zdarzeniach gospodarczych na terenie jurysdyk ...

                                               

Węgierce (ludność służebna)

Węgierce – ludzie służebni, ministeriales w XII i XIII wiecznej Polsce, czeladź związana z urzędnikiem nazywanym Węgrem. Karol Buczek twierdził że mieszkańcy dawnych osad służebnych o nazwach Węgierce, Węgrzce, Wangercze, także Węgierskie, należe ...

                                               

Wielki głód 1315–1317

Wielki głód 1315–1317 – pierwszy z serii kryzysów na wielką skalę, które uderzyły w Europę na początku XIV wieku, powodując śmierć milionów ludzi na przestrzeni lat i znacząc wyraźny koniec wcześniejszego okresu rozwoju i dostatku między XI a XII ...

                                               

Włóka (miara powierzchni)

Włóka – dawna miara powierzchni, odpowiadająca wielkością łanowi chełmińskiemu. Zygmunt Gloger w Encyklopedii staropolskiej pisał: Gdy morgiem czyli jutrzyną nazwano taką przestrzeń roli, którą można było parą wołów zaorać przez dzień od rana, to ...

                                               

Załaz

Załaz, załazy, przyłazy, – w piastowskiej Polsce najemnicy rolni, robotnicy sezonowi, ludzie luźni, wędrowni, najmujący się do różnych prac pomocniczych. Załazy posiadali swoje prawo grupowe. Być może działali na prawie wolnych gości.liberi hospi ...

                                               

Historia myśli ekonomicznej

Historia myśli ekonomicznej – dyscyplina naukowa o charakterze teoretycznym, zajmująca się badaniem i opisywaniem procesu kształtowania się poglądów ekonomicznych w ujęciu historycznym. W naukowy sposób wyjaśnia przyczyny powstawania, przenikania ...

                                               

Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów

Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów – monografia szkockiego myśliciela i ekonomisty Adama Smitha wydana w 1776. Bogactwo narodów jest uważane za pierwszą próbę naukowej analizy zjawisk ekonomicznych, a data jego wydania jest umownie ...

                                               

Bulionizm

Bulionizm – pochodzący od francuskiego słowa bullion termin określający wczesny etap merkantylizmu powstałego w Europie XV i XVI w., propagowany w większości krajów europejskich. Jego główną zasadą było utożsamianie bogactwa z gromadzeniem w kraj ...

                                               

Ekonomia klasyczna

Ekonomia klasyczna – szkoła myśli ekonomicznej, zapoczątkowana w drugiej połowie XVIII w. przez Adama Smitha, uważana za pierwszy współczesny, naukowy kierunek ekonomiczny. Do najważniejszych przedstawicieli kierunku poza Adamem Smithem zalicza s ...

                                               

Ekonomia neoklasyczna

Ekonomia neoklasyczna – pojęcie, pod którym rozumie się całą grupę teorii ekonomicznych wywodzących się z drugiej połowy XIX wieku, opierających się na stworzonej przez Adama Smitha ekonomii klasycznej. Ekonomia neoklasyczna była dominującą teori ...

                                               

Walter Eucken

Walter Eucken – niemiecki ekonomista, jeden z twórców ordoliberalizmu i koncepcji społecznej gospodarki rynkowej.

                                               

Fizjokratyzm

Fizjokratyzm – szkoła ekonomiczna stworzona we Francji przez François Quesnaya w drugiej połowie XVIII wieku. Jej hasła były związane z ideą porządku naturalnego. Fizjokraci akcentowali znaczenie pracy, rolnictwa i ziemi jako jedynych źródeł boga ...

                                               

Fordyzm

Fordyzm – forma organizacji pracy, wprowadzona przez Henryego Forda. Jest to wieloseryjna produkcja masowa, nastawiona na masowego odbiorcę i dystrybucję standardowych produktów. Robotnik wykonuje niezmienną, prostą czynność, której tempo podykto ...

                                               

Handel powietrzem

Handel powietrzem – holenderski termin oznaczający krach finansowy w Holandii roku 1720, kiedy wprowadzono ekonomiczne rozwiązania proponowane przez szkockiego ekonomistę i awanturnika Johna Lawa. Handel powietrzem miał tu oddać wybujałe nadzieje ...

                                               

Indywidualizm i porządek ekonomiczny

Indywidualizm i porządek ekonomiczny – książka autorstwa Friedricha Hayeka, noblisty w dziedzinie ekonomii. Jest to zbiór esejów oryginalnie opublikowanych lub wygłoszonych w latach 1935–1947, poruszających zagadnienia od filozofii moralnej przez ...

                                               

Johann Friedrich von Pfeiffer

Johann Friedrich von Pfeiffer. Jeden z najbardziej znanych niemieckich merkantylistów, kameralistów i policystów. Urodził się w 1718 w rodzinie pruskiego kontrolera domeny królewskiej. Zasłużył się dla rozwoju państwa pruskiego. Był także teorety ...

                                               

Keynesizm

Keynesizm – to jedna z dwóch wiodących XX-wiecznych szkół makroekonomicznych, której inicjatorem był John Maynard Keynes. Teoria, w której nawoływał do zwiększania wydatków publicznych, aby ożywić wzrost gospodarczy, została przez niego zaprezent ...

                                               

Kolbertyzm

Kolbertyzm – system gospodarczy nazwany tak od nazwiska twórcy – Jean-Baptiste Colberta, kontrolera generalnego finansów Francji. Polityk ten stał się prawdziwą podporą absolutnych rządów Ludwika XIV. Colbert zreorganizował francuski system gospo ...

                                               

Lozańska szkoła w ekonomii

Lozańska szkoła w ekonomii – nurt myśli w ekonomii neoklasycznej, zwany także szkołą równowagi ogólnej lub szkołą matematyczną, powstała w latach 70. XIX wieku na gruncie prac Leona Walrasa i Vilfredo Pareto. Nazwę zawdzięcza Uniwersytetowi w Loz ...

                                               

Ludzkie działanie

Ludzkie działanie: Traktat o ekonomii − traktat ekonomiczny, opus magnum austriackiego ekonomisty Ludwiga von Misesa, wydany po raz pierwszy w 1949. Autor przedstawia w nim koncepcję ekonomii, jako dziedziny prakseologii − dedukcyjnej nauki o lud ...

                                               

Merkantylizm

Merkantylizm, ustrój merkantylny – system poglądów ekonomiczno-politycznych, który pojawił się we wczesnym okresie nowożytności, wywodzący się z bulionizmu – teorii mówiącej, że posiadanie metali szlachetnych równa się bogactwu. Termin merkantyli ...

                                               

Methodenstreit

Methodenstreit – w terminologii historii i teorii ekonomii, doktrynalny i personalny konflikt między przedstawicielami ekonomicznej szkoły austriackiej a ekonomicznych szkół historycznych (w szczególności niemieckiej szkoły historycznej jaki miał ...

                                               

Monetaryzm

Monetaryzm – szkoła myśli ekonomicznej zajmująca się badaniem wpływu polityki pieniężnej państwa na dochód narodowy. W obrębie tego działu ekonomii istnieje szereg rozbieżności teoretycznych i ideologicznych. Monetarystą nazywa się w tym sensie k ...

                                               

Alfred Müller-Armack

Alfred Müller-Armack – niemiecki ekonomista neoliberalny i myśliciel polityczny, związany z freiburską szkołą ekonomii. W latach 1933−45 członek NSDAP, po wojnie jeden z współautorów niemieckiego cudu gospodarczego, wysoki urzędnik w Ministerstwi ...

                                               

Nauka prawa przyrodzonego, politycznego, ekonomiki politycznej i prawa narodów

Nauka prawa przyrodzonego, politycznego, ekonomiki politycznej i prawa narodów − książka napisana przez Hieronima Stroynowskiego, jednego z głównych przedstawicieli polskiego fizjokratyzmu. Dzieło to stało się na kilka dziesięcioleci jednym z naj ...

                                               

Neoricardianizm

Neoricardianizm – szkoła myśli ekonomicznej, powstała w wyniku interpretacji teorii Davida Ricardo przez Piero Sraffę oraz krytyki ekonomii neoklasycznej, jaką Sraffa przeprowadził w swojej pracy The Production of Commodities by Means of Commodit ...

                                               

Niemiecka szkoła historyczna

Niemiecka szkoła historyczna – nurt refleksji ekonomicznej powstały w Prusach pod koniec XIX wieku i występujący jako jednolita szkoła do połowy XX wieku. Była w wielu aspektach przeciwieństwem wobec szkoły austriackiej, a konflikt z tą ostatnią ...

                                               

Nowa ekonomia keynesowska

Opublikowana w 1936 roku przez Johna Maynarda Keynesa praca Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza dała początek gwałtownemu rozwojowi nauk makroekonomicznych i miała znaczący wpływ na formułowanie polityki gospodarczej na świecie. Domi ...

                                               

Policystyka

Policystyka była to nauka o regulowaniu całości życia społecznego przez monarchę, rozwijająca się szczególnie w państwach niemieckich w XVII i XVIII wieku. Policyści katalogowali, rejestrowali, opisywali obszary działania i zadania administracji ...

                                               

Postfordyzm

Postfordyzm – w historii ekonomii, system produkcji, konsumpcji i innych zjawisk społeczno-ekonomicznych, który cechował się elastyczną specjalizacją, w której łatwo jest uzyskać zróżnicowanie produktu po tym, jak okazało się, że w społeczeństwac ...

                                               

Produkt czysty

Produkt czysty jest terminem używanym przez XVIII wiecznych ekonomistów zwanych fizjokratami na określenie wartości wytworzonej wskutek pracy w rolnictwie, która stanowiła nadwyżkę ponad inwestycje poczynione przez pozostałe klasy społeczne na up ...

                                               

Wilhelm Röpke

Wilhelm Röpke dorastał w liberalnej rodzinie lekarskiej. Po maturze rozpoczął w 1917 studia prawnicze i politologiczne w Getyndze, następnie w Tybindze i Marburgu. Tam zmienił kierunek studiów na ekonomiczne, które ukończył z wyróżnieniem w 1921. ...

                                               

Alexander Rüstow

Alexander Rüstow – niemiecki ekonomista; zaliczany do głównych przedstawicieli neoliberalizmu, był też twórcą tego terminu. Krewny Wilhelma Rüstowa. Pochodził ze starej pruskiej rodziny oficerskiej. Ukończył Gimnazjum Bismarcka obecnie Gimnazjum ...

                                               

Syndykalizm

Syndykalizm – powstały w XIX wieku kierunek w ruchu robotniczym, który zakładał prymat celów ekonomicznych nad politycznymi w walce proletariatu o swoje prawa. Zasadniczym narzędziem tej walki miały być związki zawodowe, a nie partie polityczne. ...