Blog strona 529




                                               

Ignorantia legis non excusat

Ignorantia legis non excusat – paremia prawnicza pokrewna do ignorantia iuris nocet oznaczająca, że nikt nie może usprawiedliwiać swoich działań lub zaniechań tym, że nie zna przepisów prawa. Jest to zasada uznająca fikcję powszechnej znajomości ...

                                               

Impossibilium nulla obligatio est

Impossibilium nulla obligatio est, znane też w wersji Ad impossibilia nemo obligatur – rzymska paremia prawnicza, która stała się podwaliną jednej z podstawowych zasad praworządności i koncepcji tzw. wewnętrznej moralności prawa, a która oznacza, ...

                                               

In effigie

In effigie – obecna w prawie europejskim od czasów średniowiecza norma pozwalająca na wykonanie kary śmierci na wizerunku skazanego, który nie dożył egzekucji lub zbiegł. Formułę in effigie zastosował Sąd Najwyższy Kryminalny w czasie insurekcji ...

                                               

In statu nascendi (prawo)

In statu nascendi – łaciński zwrot, który oznacza dosłownie "w trakcie powstawania”, "w trakcie rodzenia się”, którego znaczenie zmienia się zależnie od użytego kontekstu. W prawie sformułowanie używane jest w odniesieniu do różnych podmiotów, np ...

                                               

Ius ad bellum

Ius ad bellum – prawo do prowadzenia wojny. Dawniej traktowane jako atrybut podmiotowości prawnomiędzynarodowej przysługujące każdemu państwu, co oznaczało, że prowadzenie wojny było dopuszczalnym przez prawo środkiem rozwiązania sporu międzynaro ...

                                               

Ius est ars boni et aequi

Ius est ars boni et aequi – paremia prawnicza odnosząca się do najbardziej podstawowych aspektów moralnych prawa. Oznaczała ogólną dyrektywę, iż wartości dobra i słuszności stanowią dla systemu prawa wartości fundamentalne, a prawo powinno być in ...

                                               

Ius sanguinis

Ius sanguinis – jeden z dwóch sposobów wyznaczania obywatelstwa z mocy prawa. W tym przypadku dziecko nabywa obywatelstwo tego państwa, którego obywatelem jest przynajmniej jedno z rodziców. Alternatywną metodą wyznaczania obywatelstwa jest ius s ...

                                               

Ius soli

Ius soli – sposób nabycia obywatelstwa, w którym dziecko uzyskuje obywatelstwo państwa, na którego terytorium następują narodziny, przy czym bez znaczenia jest obywatelstwo rodziców. Ius soli właściwe jest przede wszystkim dla anglosaskiego porzą ...

                                               

Lege artis

Lege artis – zwrot łaciński oznaczający według reguł sztuki, wykonywany według wszelkich zasad sztuki. Zwrot ten określa postępowanie odpowiadające uznanym regułom i prowadzone przy zastosowaniu doświadczenia oraz umiejętności zarówno technicznyc ...

                                               

Lex est, quod populus iubet atque constituit

W starożytnym Rzymie w okresie republiki ustawy łac. leges dochodziły do skutku na zgromadzeniach ogółu pełnoprawnych obywateli rzymskich, zwanych comitia od łac. comire, co oznaczało "schodzić się". Zwoływanie komicjów, przewodniczenie na nich i ...

                                               

Lex imperfecta

Lex imperfecta – norma prawna pozbawiona jakiejkolwiek sankcji. Naruszenie takiej normy nie spowoduje na gruncie przepisów prawnych negatywnych skutków dla osoby, która ją złamała. Brak sankcji nie musi oznaczać, że prawodawca popełnił błąd. Powo ...

                                               

Lex minus quam perfecta

Lex minus quam perfecta – norma prawna opatrzona sankcją represyjną. Oznacza to, że postępowanie sprzeczne z tym, co nakazuje lub czego zakazuje określona norma, spotka się ze ściganiem przez organy wymiaru sprawiedliwości i możliwością nałożenia ...

                                               

Lex perfecta

Lex perfecta – norma prawna opatrzona sankcją nieważności. Normy prawne tego rodzaju występują m.in. w prawie cywilnym, np. jeżeli przy dokonywaniu określonej czynności prawnej nie zostanie zachowana odpowiednia forma zwłaszcza zastrzeżona pod ry ...

                                               

Lex plus quam perfecta

Lex plus quam perfecta – norma prawna opatrzona sankcją represyjną oraz sankcją nieważności. Oznacza to, że postępowanie sprzeczne z tym, co nakazuje lub czego zakazuje określona norma, spotyka się ze ściganiem przez organy wymiaru sprawiedliwośc ...

                                               

Lex posterior derogat legi priori

Lex posterior derogat legi priori – zasada prawna, jedna z reguł kolizyjnych, oznaczająca że: prawo ustanowione później należy stosować przed prawem ustanowionym wcześniej. Jeżeli jednak zdarzy się sprzeczność aktów o różnej wadze – zawsze należy ...

                                               

Lex posterior generali non derogat legi priori speciali

Zasada Lex posterior generali non derogat legi priori speciali – zasada prawna znajdująca zastosowanie w przypadku kolizji samych reguł kolizyjnych, a konkretnie zasady Lex posterior derogat legi priori z zasadą Lex specialis derogat legi general ...

                                               

Lex retro non agit

Lex retro non agit – zasada prawa określająca zakaz retroaktywności prawa. Jest rozpowszechniona w Polsce jako pochodząca z prawa rzymskiego, określana również jako zasada nieretroaktywności prawa retroactio – wsteczna moc obowiązywania aktu norm ...

                                               

Lex severior retro non agit

Lex severior retro non agit – modyfikacja zasady lex retro non agit mówiącej, że prawa nie należy stosować wstecz. Zasada ta w pełni rozwinięta jest na gruncie prawa karnego. Jej wyrazem są przepisy art. 4 Kodeksu karnego. Stanowi on, że w wypadk ...

                                               

Lex specialis derogat legi generali

Lex specialis derogat legi generali – zasada prawna oznaczająca: prawo o większym stopniu szczegółowości należy stosować przed prawem ogólniejszym. Pewien kłopot stanowić może sytuacja kolizji zasad lex specialis i lex posterior. Część doktryny w ...

                                               

Lex superior derogat legi inferiori

Lex superior derogat legi inferiori - zasada prawna przyjmująca, że norma prawna o wyższej mocy prawnej uchyla normy prawne o niższej mocy prawnej. Przykładowo, jeżeli norma zawarta w rozporządzeniu jest sprzeczna z normą zawartą w ustawie, należ ...

                                               

Lucrum cessans

Lucrum cessans – korzyści, jakich spodziewał się podmiot prawa, ale których nie osiągnął z uwagi na to, że ktoś nie wykonał swego zobowiązania i przez to wyrządził mu szkodę uniemożliwiającą osiągnięcie tych korzyści. Przykładowo, jeżeli osoba za ...

                                               

Mała klauzula rebus sic stantibus

Sądowa waloryzacja świadczeń pieniężnych zwana też małą klauzulą rebus sic stantibus – instytucja prawa cywilnego pozwalająca na sądową zmianę wysokości świadczenia w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania. Przes ...

                                               

Modus operandi

Modus operandi – charakterystyczny i zazwyczaj powtarzalny sposób zachowania się sprawcy czynu zabronionego, który kształtują jego indywidualne cechy oraz możliwości.

                                               

Nasciturus

W prawie rzymskim w jego przypadku stosowano fikcję prawną, według której miał warunkową zdolność prawną, tzn. mógł być podmiotem praw i obowiązków, jednocześnie sam nie mogąc dokonywać czynności prawnych. To wszystko jednakże pod warunkiem, że u ...

                                               

Naturalia negotii

Naturalia negotii - składniki treści czynności cywilnoprawnej, które powinny się znaleźć w jej treści, jednakże jeśli strony ich do tej treści nie włączą, czynność jest ważna, a brakujące elementy można ustalić na podstawie przepisów dyspozytywny ...

                                               

Ne bis in idem

Ne bis in idem – pojęcie wywodzi się bezpośrednio z cywilnego prawa rzymskiego. Dosłownie termin można przetłumaczyć jako "nie dwa razy w tej samej ”. W terminologii prawniczej oznacza to zasadę, wedle której nie można orzekać dwa razy w tej same ...

                                               

Negotium claudicans

Negotium claudicans – czynność prawna dokonana przez osobę do tego niezdolną lub nieupoważnioną, wymagająca zgody osoby trzeciej do zyskania ważności. W prawie rzymskim ważność czynności prawnej rozporządzająco-zobowiązującej wykonanej na rzecz n ...

                                               

Nemo iudex in causa sua

Nemo iudex in causa sua – podstawowy warunek bezstronności organu rozstrzygającego sprawę. W sytuacji, w której bezstronność organu budzi uzasadnioną wątpliwość, może zostać on wyłączony z toczącego się postępowania. Wszystkie główne polskie usta ...

                                               

Nemo plus iuris

Nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet – paremia prawnicza, oznaczająca: nikt nie może przenieść na drugą osobę więcej praw, aniżeli sam posiada. Zasada ta wywodzi się z prawa spadkowego. Zgodnie z tą zasadą zbywający prawo wł ...

                                               

Non liquet

Non liquet – rzecz niejasna, nie do końca sprecyzowana. W języku prawniczym mianem non liquet określa się odroczenie przez sąd ogłoszenia wyroku w celu dalszego namysłu nad rozstrzygnięciem.

                                               

Nulla poena sine lege

Nulla poena sine lege – łacińska sentencja prawnicza oznaczająca nie ma kary bez ustawy. Organy państwowe działające w systemie prawa stanowionego mogą podjąć działania tylko w zakresie kompetencji które przyznają im obowiązujące normy prawne. Cz ...

                                               

Nulla voluntas errantis est

Nulla voluntas errantis est – rzymska zasada prawna, sformułowana przez Pomponiusza w Digestach, stanowiąca, że działania prawne podejmowane przez człowieka pod wpływem błędu są nieskuteczne.

                                               

Nulli res sua servit

Nulli res sua servit – zasada rzymskiego prawa rzeczowego zgodnie z którą nie można ustanawiać, ani posiadać służebności na rzeczy własnej. Zasada ta została sformułowana przez Paulusa, za nim cytowana w Digestach Justyniana: Zasadę tę rozwija Ul ...

                                               

Nullum crimen sine culpa

Nullum crimen sine culpa – łacińska sentencja prawnicza oznaczająca – nie ma przestępstwa bez winy lub szerzej – nie ma odpowiedzialności karnej bez winy. Zgodnie z obowiązującym Kodeksem karnym z 1997 roku jedną z przesłanek odpowiedzialności sp ...

                                               

Nullum crimen sine damno sociali magis quam minimo

Nullum crimen sine damno sociali magis quam minimo – łacińska sentencja prawnicza oznaczająca nie ma przestępstwa bez społecznej szkodliwości w stopniu większym od znikomego. Obecnie jest jedną z podstawowych zasad kodeksowych prawa karnego. Zgod ...

                                               

Nullum crimen sine lege

Nullum crimen sine lege – paremia prawnicza oznaczająca, że nie jest przestępstwem czyn, który nie był zabroniony w momencie jego popełniania. Jest to jedna z najbardziej istotnych zasad współczesnego prawa karnego i ważny składnik koncepcji pańs ...

                                               

Nunc pro tunc

Nunc pro tunc − zwrot łaciński używany w nomenklaturze prawnej i kościelnej. Oznacza, iż dana sentencja ma zastosowanie, aż do momentu, gdy zostanie skorygowana. W języku prawno-kościelnym wyrażenie nunc pro tunc może też oznaczać do czasu znalez ...

                                               

Pacta sunt servanda

Pacta sunt servanda – zasada wyrażająca się w tym, że osoba, która zawarła w sposób ważny umowę, musi się z niej wywiązać. Instytucja wywodząca się z prawa rzymskiego, wyprowadzona przez średniowiecznych glosatorów i komentatorów. Opiera się na d ...

                                               

Pactum de non cedendo

Pactum de non cedendo – zastrzeżenie umowne wyłączające lub ograniczające możliwość przeniesienia uprawnienia z umowy w drodze przelewu. Ograniczenie może polegać na konieczności uzyskania zgody dłużnika lub spełnieniu innych warunków określonych ...

                                               

Pactum de non petendo

Pactum de non petendo - umowa albo zastrzeżenie umowne, na mocy którego wierzyciel zobowiązuje się, że nie będzie dochodził od dłużnika spełnienia świadczenia trwale lub przez określony odcinek czasu, albo pod określonymi warunkami. Najczęściej t ...

                                               

Pactum in favorem tertii

Pactum in favorem tertii – umowa na rzecz osoby trzeciej. Zazwyczaj nie jest to samodzielna umowa, lecz raczej konstrukcja, którą strony posłużyły się przy kreowaniu stosunku zobowiązaniowego, stanowiąca jeden z jego elementów. Pactum in favorem ...

                                               

Plebiscitum est quod plebs iubet atque constituit

Plebiscitum est quod plebs iubet atque constituit – zwrot łaciński charakterystyczny dla prawa rzymskiego.

                                               

Pro hac vice

Zwrot pro hac vice odnosi się do sytuacji, w której adwokat zostaje dopuszczony do wypełnienia swoich obowiązków na jakimś określonym terenie niebędącym zwyczajowym obszarem jego jurysdykcji.

                                               

Provocatio ad populum

Provocabat ad populum – – zasada prawna. W starożytnym Rzymie, w okresie republiki zasada wprowadzona przez konsula Waleriusza. Ujęta w ogólną całość tzw. przez ustawę lex Valeria de provocatione 300 p.n.e., na mocy której konsul nie mógł sam ska ...

                                               

Publicum ius

Publicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, ius privatum est quod ad singulorum utilitatem – znana sentencja wybitnego rzymskiego jurysty oraz pisarza Ulpiana, która posłużyła za podstawę do podziału całego systemu prawa rzymskiego na pr ...

                                               

Klauzula rebus sic stantibus

Klauzula rebus sic stantibus – instytucja prawa cywilnego oraz doktryna w prawie traktatów. W szerszym ujęciu rozumiana jako wszelkie koncepcje czy rozstrzygnięcia ustawowe, mające na celu zmianę pierwotnego stosunku zobowiązaniowego ze względu n ...

                                               

Res iudicata

Res iudicata osądzona) – pojęcie języka prawniczego określające prawomocność orzeczenia sądowego lub ostateczność decyzji administracyjnej. Istotę "rzeczy osądzonej" w dawnej nauce określano formułą Res iudicata pro veritate habetur lub Res iudic ...

                                               

Sine qua non

Sine qua non – warunek konieczny, nieodzowny, konieczne i niezbędne działanie, stan lub składnik. Zwrot jest także używany w naukach prawnych, ekonomii, filozofii, medycynie i polityce.

                                               

Stare decisis

Stare decisis – łacińska zasada, która w systemie prawa common law oznacza, że wcześniejsze decyzje sądów muszą być przestrzegane przez sędziów orzekających w sprawach późniejszych. Zasada stare decisis powoduje, że: Sąd nie powinien zmieniać swo ...

                                               

Status quo ante

Status quo ante – fraza łacińska. Termin ten używany jest zazwyczaj jako paremia prawnicza. Zastosowanie znajduje w umowach, także międzynarodowych. Przeważnie używa się tych słów jako przeciwieństwo dla frazy status quo, która znaczy obecny stan ...